| تبليغات | X |
ایلقار خییولو
اورتاچاغ
711-جی ایلده عرب حمله سیندن سونرا، "ایبئر" یاریم آداسیندا دانیشیلان "لاتینجه"، گئتدیکجه یئره ل بیر دیله چئوریلدی.
9-جی یوزایللیکده، ایچ بؤلگه نین قوزئیینده "بورقوس" کندینین دولایلاریندا اورتایا چیخان "کاستیلیا" لهجه سی، ایسپانیانین عرب حمله سیندن قورتولماسیلا، گونئیه دوغرو یاییلماغا باشلادی.
11-جی یوزایللیکده "مادرید" و "تولدو" دولایلاریندا دانیشیلان بو دیل، 15-جی یوزایللیکده "کاستیلیا" و "آراگون" پادیشاهلیق لارینین بیرلشمه سیله، ایسپانیانین رسمی دیلی اولدو و بئله لیکله ایسپانیانین اولوسال دیلی یعنی "کاستیلیا" لهجه سینده یازیلان یاپیت لار، ایسپانیول ادبیاتینین آنا بؤلومونو خلق ائتدی.
1085 ده "تولدو"نون عرب حمله سیندن قورتولماسیلا، بو کند دوغو دیللریندن یاپیلان چئویریلر ایچین بیر اوجاق اولموشدو. بو چئویریلر نثر قولونون گلیشمه سینده اؤنملی بیر ائتکه ن اولدو.
11-جی یوزایللیکدن قالما بیلینن ایلک ایسپانیول متن لری، عرب حرفلریله و "کاستیلیا" لهجه سیله یازیلیب. بو اثرلر یالنیزلیق و سئوگی کیمی اینجه دویغولاری دیله گتیره ن قیسا شئعیر لر دیر. داها سونرالار ایسه بوتون آوروپادا یایغینلیق قازانان، قهرومانلیق داستانلاری ایسپانیادا دا یایغین بیر ادبیات آخیمی اولدو. بونلارین آراسیندا ان اؤنملی اولان یازی و 12-جی یوزایللیکدن گونوموزه قدر داوام تاپان، یازاری بیلینمه یه ن، "السید حماسه سی" دیر. بو اثر "کاستیلیا" سویلو "روی دیاث دی فیفار"، "مغوار" لقبیله تانینان و وطن سئوهرلیک اوغروندا قهرومانلیق لار یارادان بیر دؤیوشچونون ناغیلیدیر. بو اثر دئمک اولار ایسپانیول ادبیاتینین بیرینجی نثر اؤرنه ییدیر. بو چاغدا فرانسیز داستانلارینین یانی سیرا، دینسل قونولو شئعیرلرده یازیلدی...
فابل ژانریدا ایسه "کلیله و دمنه"(1251) آدلی بیر یاپیتین چئویریسی ایسپانیولجادا یازیلمیش ایلک اؤیکو اؤرنه ییدیر.
13-جی یوزایللیکده "السید حماسه سی"-ندن سونرا باشقا شئعیرلرده ظهور ائتدی و اوجمله دن ائپیک، غنایی-نژادی و ائپیک قصیده لری آد آپارماق اولار. بو قصیده لر چوخ کئچمیش زامان لاردان سینه دن سینه یه نقل اولونوب قالمیشدی. بو یوزایللیکده دینسل قونولو قصیده قالیبینده بیر سیرا شئعیرلر یازان، آدلیم شاعیر "القص جونثالودی برسیو"دور. ائله بو زامان لار حکیم، شاعیر و یازیچی لقبیله تانینان اونونجوشاه آلفونسو(1284-1221) عرب ادبیاتینین دوغو آوروپایا گلمه یینده ائتکه ن اولدو.
نثرده "کاستیلیا" لهجه سی "لاتین"جه نین یئرینی آلمیشدی و بو مسئله 13-جی یوزایللگین اورتالاریندا "کاستیلیا" و "لئون" پادیشاهی "خ.آلفونسو"نون چالیشمالاریلا لاپ گئرچکلشدی. شاه آلفونسونون دستکله دیگی چئویری، تالیف و چالیشمالاری سونوجوندا، کلاسیک متن لرینین یانی سیرا دوغو، ایبرانی و هیریستیان متن لرینین الده ائتدیریله ن بیلگیلرله، یئره ل بیر دیله قازاندیریلمیش اولدو.
شئعیر ژانریندا ایسه فرانسیز ائتگی سی داشیان "ماناستیر" کؤکلو دینسل، اؤیره دیجی، یادا تاریخسل قونولارا یئر وئره ن و بیلگی لی اوخوجولار طرفیندن سسله نن یئنی بیر آخیم گلیشدی. بو آخیم چرچیوه سینده ان اسکی شاعیر"گونزالو د برجیو"(1195-1268) ایچدن بیر دییش و دویغوسال بیر آنلاتیملا عزیزلرین یاشامي و "مریم"-ین معجیزه لری کیمی قونولاری ایشله یه ن شئعیرلر یازدی.
14-جی یوزایلیگین ان اؤنملی کیتابی "لوبیث دی آیالا" دیر. بو کیتابدا 14-جی یوزایللیگین توپلومسال دورومو بیر سیرا قصیده لرله وصف اولونوب.
بو یوزایللیک ادبیات آچیسیندان دیققته ده یه ر بیر یارادیجیلیق دؤنمیدی. شاه آلفونسونون یئگه نی"خوان مانوئل" 50 اخلاق اؤیکوسونو تالیف ائتمه سی، اؤیکو ژانرینین باشلانقیجی ساییلیرکن، "خوان رویز"-ین، "لیبرو دِ بوئن آمور"(1330) آدلی شئعیر کیتابی بو دؤنمین باش یاپیت لارینداندیر.
شاه آرتور اؤیکولرینین ایسپانیولجایا چئوریلیب اوخونماسی سونوجوندا، ایلک ایسپانیول رومانی ساییلان "ال جابارللو جیفار"(1305) آدلی بیر شووالیه رومانسی قلمه آلیندی و نهایت ده 15-جی یوزایللیکده شئعیر ژانری ایتالیا ائتگیسی آلتیندا یئنی دن جانلاندی.
"آلتین چاغ" (رنسانس دؤنمی)
ایسپانیول یازارلاری رنسانس دؤنمینده، داها چوخ رومان و تئاتر قوللاریندا اثر یارادیبلار. ایسپانیانین بو دؤنمده کی ان اؤنملی رومان یازاری سئروانتس دیر(1547-1616). سئروانتس-ین دون کیشوت(1605) آدلی رومانی، مدرن رومانین باشلانقیجی ساییلیر.
1479 دا ایسپانیانین "آراگون" و "کاستیلیا" پادیشاهلیق لارینین بیر بیرینه قووشماسی، "کریستف کلمب"-ین آمریکانی کشف ائتمه سی و ایتالیا ایله قورولان کولتور آلیش وئریشی، ایسپانیا رنسانسینین باشلانماسیندا بؤیوک تاثیری اولدو.
آلتین چاغ دا 16 و 17-جی یوزایللیکلر ایسپانیول ادبیاتینین ان گؤرکملی دؤنمیدیر. بو دؤنمده رومان و پیئس دن علاوه، شئعیر ژانریندادا اؤنملی گلیشمه لر اولدو. شاعیر "گارسیلا زو د لا وگا"، ایتالیان شئعیرینده قوللانیلان اؤلچولری، "کاستیلیا" لهجه سیله یازدیغی شئعیرلره اویغولایاراق، ایسپانیول لیریک شئعیرگله نه یینی باشلاتدی.
بوتونلوکده و رسمی بیر شکیلده دئمک ایسته سه ک، ایسپانیادا 1492-جی ایلده "آنتونیو د نبریخا" یازدیغی "کاستیلی" دیلینین قئرامئر کیتابی یاییملاندیقدا، آلتین چاغ باشلاییر و "کالدرون د لا بارکا"(1681)-ین اؤلومویله سونا چاتیر. بو کولتوره ل چیچکلنمه نین اولدوز اثرلری "میگل د سئروانتس و "لوپه د و گا"-نین یاپیت لاریندا پاریلداییر.
1492-جی ایل "آلتین چاغ" دؤنه مینین باشلانقیجی تعیین اولماقدا، باشقا اولایلاریندا ائتگی سی آلتیندا اولوب و ان اؤنملی سی مسلمانلارین "ایبئر" یاریم آداسیندا سیاسال حضورلارینین سونا چاتماسی، ساییلا بیلر.
نئجه کی ائله بو ایلده مسلمانلارین ایسپانیادا کی سونونجو پایگاهی ساییلان "خلیفه یئری گرانادا" کاتولیک پادیشاه لاری طرفیندن فتح اولونور. "ایبئریا" یاریم آداسی کاتولیک پادیشاهلاری توسطیله فتح اولدوقدان سونرا، مسلمان لار و یهودلاردان بیر گروه، مسیحیت دینینه قوشولورلار. آمما بونا باخمایاراق، گیزلیجه دن اؤز دین لرینده قالیرلار. فاتح کاتولیک لر و مسیحی لر طرفیندن ده یئنی مسیحی لر حضورونون "ایبئر" یاریم آداسیندا داوام تاپماسی قبول اولونور. آمما اصیل کؤکلو کاتولیک لرله آیریلا بیلینسینلر دییه، یئنی مسیحی اولونموش عرب لرین فامیل لرینین سونونا "EZ" سؤزجوک لری آرتیریلیر و ایندیسه ALVAREZ ،FERNANDEZ وRAMIREZ کیمی آدلار، هامیسی او جومله موسلمان عرب لردندیر کی بیر زامان بیر سیرا مصلحت لرین سونوجوندا مسیحی اولوبلار.
"آلتین چاغ" سؤزو ایلک دؤنه اولاراق "لوپ د وگا" طرفیندن ایشله نیلدی. "لوپه" اؤز دورانینا ایشاره ائتدیکده و اؤزه للیکله ده "آلتین چاغ" آدلی بیر سخنرانلیغیندا، "سئروانتس"-ین شاه اثری "دون کیشوت"-ی سیتاییش ائدیب آلقیشلاییر. بو دؤنه مین چیچکلنمه ندن لرینین باشقا اؤنملی اولایلاریندان، ایسپانیا ایمپیراطورلوغونون بؤیوک گوجلره ال چاتماسیندان دا ایره لی گله بیلر. ایسپانیا بو گوجون کؤلگه سینده آمریکانی کشف ائدیر و یئنی کشف اولونموش قارره نی غارت ائدیب چاپدیقدا، اورانین بوتون ثروت لرینی تالاییب ایسپانیایا آخیتدی، ها بئله آوروپانین بؤیوک و تانینمیش یاتیریمچی و بازرگان کیمسه لری، ایسپانیانین اؤنملی و بؤیوک شهرلرینه او جومله دن "ایبئر" یاریم آداسینین لاپ اؤنملی شهری "سئویا"یا آخیندیلار. بو دؤنمین ان اؤنملی کولتوره ل اوجاقلاری "سالامانکا"، "آلکادا نارس" و "سئویا" بیلیم یوردلاری ساییلا بیلر.
18 و 19-جی یوزایللیکلر، گئرچک چیلیک(رئالیسم دؤنمی):
18-جی یوزایللیکده فرانسیز ادبیاتینین ائتگی سی سوردو و یئنی کلاسیک چیلیک آخیمینا باغلی قالیندی. ادبیات یؤنوندن بیر اؤنجه کی یوزایللیگه گؤره سونوک سووشان بو دؤنمده، اورتاچاغ ایسپانیول کولتورونه یؤنه لیک آراشدیرمالار سونوجوندا دوغان اسکی-یئنی دارتیشمالاری ادبیاتدا، الشتیره ل بیر اوزلشمه نین دوغماسینی وورغولادی.
19-جی یوزایللیکده آوروپادا یایغینلیق قازانان رومانتیزم آخیمین ائتگی لری، ایسپانیول ادبیاتیندا آنجاق 1830 لاردا گؤرولمه یه باشلادی و قیسا سوره لی اولدو.
ان اؤنملی رئالیست یازار "میگوئل د اونانومو"(1936-1864) دور. یاشامانین آماجی و اینسانین سون سوزلوق و اؤلومسوزلوک آرزوسو کیمی تمل لره ال قویموشدور. "سیس" آدلی رومانی اؤنملی دیر.
چاغداش دؤنه م:
19-جی یوزایللیگین سونلاریندان باشلایاراق، باش گؤسترن سیاسال و توپلومسال سورونلار یازارلاری بیر سیرا مسئله لری گؤزده ن کئچیرتمه یه یؤنلتدی. بونون سونوجوندا ایسپانیول رومانی داها جیددی آماجلی بویوتلار قازانیرکن، الشدیره ل پیسکولوژیک و فلسفی تجربه لرده اؤنم قازاندی. ایسپانیا ایچ ساواشی(1939-1936)سیراسیندا بیر چوخ یازارین یورد دیشینا گئتمه سی، ایسپانیول ادبیاتی نین گلیشمه سینده بیر سایخینلیق یارادار کن، ساواش تجربه سی ادبیاتا دییشیک گئرچک چیلیک آنلاییش لاری گتیردی.
1950 لرده ایسه گئرچک چیلیک آنلاییشیلا رومان لار یازیلدی. 19-جی یوزایللیگین سونوندان، 20-جی یوز ایللیگین اورتالارینا قدر بیر چئشیت قاییدیش ایسپانیول ادبیاتینین اصیل شیوه لرینه یاراندی. بو سبکین طرفدارلاری و یازیچی لاری او جومله دن "مایکل دی اونانومو" و "اثورین" داها هر شئی دن چوخ مقاله قولوندا چالیشدیلار. بو دؤنمده تجدد خواهلیق نهضتی و یئنی چیلیک جنبش لری ظهور ائتدی و اونلارین هامیسی نین زيروه سينده یئرله شه ن آدلیم شاعیر "روی دوریو" دور.
20-جی یوزایللیگین ان اؤنملی شاعیری "خوان رامون خیمئنئز"(1881) و "فئدئریکو قارسیا لورکا"(1936-1899)دیر. خیمئنئز شعرده میصرانین اؤنمسیزلیگینه اینانیر. منظوم حیکایه لر و منثور شعرلره اؤنم وئریر. "لورکا" ایسه خالق، کولتور ادبیاتیندان و فولکولوردان یارارلانمیشدیر.
قایناق لار:
سون اوچ مقاله نین قایناقلاری (دیل و دونیا ادبیاتی_ایسپانیول ادبیاتی نین چیچکلنمه ندن لری_ایسپانیول ادبیاتی نین تاریخسل گئدیشینه قیسا بیر باخیش):
۱- دیل و دونیا گؤروشو _ ابراهیم رفرف
۲- قرن طلایی اسپانیا_آمیگو
۳- شکسپیر اسپانیا_ترجمه عظیم امیدی
۴- ادبیات اسپانیا در قرون طلایی_آمیگو
۵- ادبیات اسپانیا_ویکی پدیا
۶- شعر در ادبیات اسپانیا_آمیگو
۷- ispaniol edebiyati _ www.msxlabs.org
۸- bunyamin ergun _ ispaniol edebiyati
۹- ispaniol edebiyati _ www.anlamak.com
۱۰- vikipedi _ ozgur ansklopediy
۱۲- www.raminmolaei.blogfa.com
۱۵- _www.shafighi.comمسلمانان در اسپانيا
